5 C
Grindavik
27. febrúar, 2021

Enn um ranghugmyndir dr. Ólínu

Skyldulesning

28.11.2020
9:44

Undir lok greinar sinnar víkur Hannes Hólmsteinn
að því atriði sem ég hef rætt vegna ásakana dr. Ólínu um að faðir minn hafi
beitt sér gegn útgáfu bóka Laxness í Bandaríkjunum.

Hér hef ég getið um greinar sem birst hafa í Morgunblaðinu
vegna greinar sem ég skrifaði í blaðið 29. október um bók dr. Ólínu Kjerúlf
Þorvarðardóttur Spegil fyrir skuggabaldur. Í greininni sagði ég meðal
annars:

„Hún rifjar upp að á liðnu sumri var lagt að
jöfnu skatta- og gjaldeyrismál gegn Halldóri Laxness rithöfundi í kringum 1950
sem lauk með greiðslu sekta og að Þorvaldur Gylfason prófessor yrði ekki ritstjóri
norræns tímarits um efnahagsmál. Var fullyrt að íslensk stjórnvöld hefðu viljað
hindra sölu bóka Laxness í Bandaríkjunum í lok fimmta áratugarins. Þetta á ekki
við nein rök að styðjast.“

Föstudaginn 27. nóvember tekur Hannes Hólmsteinn
Gissurarson prófessor sem ritað hefur ævisögu Halldórs Laxness í þremur bindum til
máls í Morgunblaðinu. Í upphafi greinar sinnar lýsir hann efni hennar á
þennan hátt:

„Vandséð er, hvaða greiði Halldóri Laxness er
gerður með því að efna til umræðna um skattframtöl hans og gjaldeyrisskil á
fimmta áratug síðustu aldar, en upp komst árið 1947, að hann hefði brotið
þágildandi reglur á Íslandi og hvorki talið hér fram tekjur sínar í
Bandaríkjunum né skilað gjaldeyri, sem hann hafði aflað sér þar vestra. Hafði
talsvert selst 1946 af Sjálfstæðu fólki, sem Alfred Knopf gaf þá út í enskri
þýðingu, ekki síst vegna þess að hún var einn mánuðinn valbók í hinu fjölmenna
Mánaðarritafélagi (Book-of-the-Month Club). Segi ég frá þessum málum í þriðja
bindi verks míns um Laxness, sem kom út 2005.“

IMGP5197Þegar Magnús Magnússon, sjónvarpsmaður í Bretlandi, tók til við að þýða Laxness á ensku undir lok sjötta áratugarins, fóru bækur hans að koma út á því tungumáli eftir langt hlé, t.d. Atómstöðin 1961 í Bretlandi og 1982 í Bandaríkjunum.

Undir lok greinar sinnar víkur Hannes Hólmsteinn
að því atriði sem ég hef rætt vegna ásakana dr. Ólínu um að faðir minn hafi
beitt sér gegn útgáfu bóka Laxness í Bandaríkjunum. Hann segir:

„Því er til að svara, að engin gögn hafa
fundist um það. Um er að ræða órökstuddar getgátur, eins og Halldór [Guðmundsson]
viðurkennir [sjá hér] raunar í grein sinni hér í blaðinu miðvikudaginn 25.
nóvember.

Er líklegt, að útgefandi Laxness, Alfred
Knopf, hafi ákveðið að gefa ekki út fleiri bækur Laxness vegna þeirra
fyrirspurna, sem umboðsfyrirtæki skáldsins, Curtis Brown, og
Mánaðarritafélaginu bárust um tekjur hans og skattgreiðslur? Óvíst er, að Knopf
hafi vitað af þeim. Og jafnvel þótt hann hefði vitað af þeim tel ég líklegt, að
hann hefði haldið áfram að gefa út bækur Laxness, hefði hann séð í því
hagnaðarvon. Knopf var sami kapítalistinn og Laxness sjálfur. Og hefði hann
sjálfur horfið frá því af stjórnmálaástæðum, þá hefðu aðrir væntanlega stokkið
til eftir sömu forsendu, að þeir sæju í því hagnaðarvon. Árið 1988 kom út í
Bandaríkjunum bók eftir einn menningarrýnenda New York Times, Herbert Mitgang,
og var hún um eftirlit alríkislögreglunnar í kalda stríðinu með ýmsum
rithöfundum og menntamönnum, sem hún taldi varhugaverða. Einn þeirra var Alfred
Knopf. Af því tilefni ræddi New York Times 5. febrúar við son Knopfs, sem
sagðist vera steinhissa á þessu.

„Hann var hinn dæmigerði kapítalisti,“ sagði
hann um föður sinn. „En hann gaf út allt, sem honum fannst eiga erindi á prent.
Hann skeytti engu um stjórnmálaskoðanir.“

Innlendar Fréttir